Uca Allah Buyurur:

İnsanlara yaxşı olmağı əmr edib özünüzü yaddan çıxarırsınız, eləmi? Bir də Kitabı oxuyursunuz. Heç ağlınızı işlədirsiniz?

Bəqərə surəsi, 44

«Həzrət», «Həzrəti» və ya «Həzrətləri» sözlərinin mənası

«Həzrət teoriyası» Muhyiddin əl-Arabinin ortaya qoyduğu təsəvvuf terminidir.

“Həzrət” sözü ərəb dilindəki «hadara» feilindən törəmiş bir kəlmədir. «Bir yerdə olmaq, gəlmək, iştirak etmək, yaxında yanında qarşıda olmaq, hazır olmaq» mənalarına gəlir. Dilimizdəki “Hazır” sözü də buradan gəlməkdədir. Dini termin olaraq “Həzrət” sözünü ilk dəfə təsəvvuf əhli (sufilər) istifadə etməyə başlayıblar.

Belə ki, Allahın sifətlərinin zühuru, təcəllisi (üzə çıxması, əlamətlərinin görsənməsi) haqqında bu kəlimə (həzrət) işlədilib.

Sufilərin aləmlərin meydana gəlməsi teoriyasını açıqladığına görə varlıqlar Allahdan zühur etməklə Ondan dərəcə-dərəcə uzaqlaşaraq aşağıya doğru enərlər. Bunu “tənəzzülət” adlandırırlar. Allaha yüksəlmək istəyən bir yolçu (salik) eyni yolla bu tənəzzüləti mərtəbə-mərtəbə qalxmaq məcburiyyətindədir. Bu çıxışlara da həzrətlər (hazarat) deyilir. Bu yolçulara isə həzrət deyilir. Çünki həzrət hər ayaq basdığı pilləkəndə hazır vəziyyətdə olur, altdakı bir mərtəbə uzaqda, hədəfə də yaxınlaşmış olur.

Bilinməyən şeylərin bilinməsi, görünməyən şeylərin görünməsi bir sözlə bu vaxta qədər gizli qeyb olan şeylərin hazır hala gəldiyi bu mərətbələrə də «həzrət» deyilib. Sufilərə görə bir yolçu bu həzrətlərdən (mərtəbələrdən) nə qədər çox qət edərsə, o qədər yüksəlir, müqəddəsləşir. Bu səbəbdən sufilərdə vəli və şeyx hesab etdiklərinin adlarından əvvəl «həzrət» sözü işlədiblər. Məsələn, Həzrəti Mövlanə, Həzrəti Abdulqadir və s. Bunlara həzrət deyilməsində məqsəd bir çox məqamı (həzrətləri) ən yüksək həzrətə, Allahın hüzuruna və müqəddəslik qazanan şəxsiyyət olmasında olduğuna inanırlar.

Yenə Şimali Afrika sufi təriqətləri arasında zikir məclislərinə də “hazra” adı verilir. Bunun səbəbi qulun bu kimi zikir məclislərində ən ülvi hallar içində ən müqəddəs məqama (ilahi hüzura) çıxdığına inanması dayanır.

Sonralar təsəvvufçülərdən olan Muhyiddin əl-Arabinin ortaya qoyduğu «həzrət teoriyası» yavaş-yavaş təsəvvuf termini olmağı aşaraq siyasi və dinin digər sahələrini də geniş təsir edib. Nəticədə bu termin (həzrət) sufi olmayan din və siyasi dövlət xadimləri haqqında da işlədilib. Həmçinin bu söz geniş vüsət alaraq ərəb dilindən başqa fars və türk dillərində də yayılıb. Bu termin daha sonralar Peyğəmbərlər (Həzrəti Nuh), səhabələr (Həzrəti Osman), mələklər (Həzrəti Cəbrayıl) həmçinin dövlət başçıları, siyasi xadimlər haqqında da cənabla bərabər işlənir. Amma ərəblərdə həzrət yerinə əsasən “seyyid” sözü işlənir (seyyidinə Nuh, seyyidinə Osman).

Hazırladı: İlham RÜSTƏMOV

MÜZAKİRƏ

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Din.Az - yaradandan yaradılana...